İSLAM BORÇLAR HUKUKUNDA KABZIN AKİTLERE ETKİSİ

Mustafa Kisbet
3.031 1.196

Öz


İslam hukukunda akit konusunun kabzı hibe, âriyet, vedîa, karz ve rehin akitleri ile sarf ve aralarında faiz gerçekleşen malların mübadelesinde önemli bir konumda bulunmaktadır.

Karşılıklı bedellerin, akit meclisinde ribevî malların mübadelesinde hakikaten veya tahliye ile hükmen, sarfta ise hakikaten kabzedilmiş olması veresiye faizinden kaçınmak için gereklidir. Selem akdinde bedelin satıcıya; mudârebe, müzâraa ve müsâkât ortaklıklarında ise sermayenin bunu çalıştıracak olan tarafa teslimi de bu işlemlerin geçerliliği için şarttır.

Kabz veya teslim İslam hukukçularının çoğunluğu tarafından hibe, rehin akitleri için bağlayıcılık şartı olarak görülmüştür. Kabzın mülkiyetin intikaline etki ettiği tasarrufular ise hibe, karz ile Hanefî ve Mâlikîlere göre âriyet olarak kabul edilmiştir. Malikiler ise genel olarak tek taraflı iradeyi bağlayıcılık şartı için yeterli görmektedirler. Ayrıca Hanefîler bazı şartlarla fasit akitte kabzın mülkiyet kazandırdığı görüşündedir.

Bu çalışmada yukarıdaki tasarruflar tanıtılıp, kabzın bunlara etkileri ile ilgili görüşler incelenmiştir

Tam metin:

PDF

Referanslar


Akgündüz, Ahmet, İslâm Hukukunda ve Osmanlı Tatbikatında Vakıf Müessesesi, 2. bs, İstanbul, 1996, Osmanlı Araştırmaları Vakfı, ss. 608.

Ali Haydar (1354/1935), Düreru'l-Hükkâm Şerhu Mecelleti'l-Ahkâm, I-IV, thk., Fehmi el- Hüseyni, Dâru'l-Kütübi'l-İlmiyye, Beyrut, 2003

Apaydın, H. Yunus, “Fesad” D.İ.A. XII, İstanbul, 1995, ss. 417-421

Bâcî, Ebu'l-Velîd Süleyman b. Halef et-Tücîbî (474/1081), el-Müntekâ, I-IX, thk. M. A. Ahmed Atâ, Dâru’l-Kütübü’l-İlmiyye, Beyrut, 1420/1999

el-Bağdadi, Mecmau’d-Damânât fi Mezhebi'l-İmâmi’l-Azam Ebî Hanife en-Nu'mân, I-II, thk. M. A. Serac, A. C. Muhammed, Darü’s-Selam, Kahire, 1420/1999

Bardakoğlu, Ali, “Hibe”, D.İ.A. XVII, ss. 421-426.

Bilmen, Ömer Nasûhî, Hukûku İslâmiye ve Istılâhât-ı Fıkhiyye Kâmûsu, I-VIII, Bilmen Yayınevi, İstanbul, 1968

Buhûtî, Keşşâfü’l-Kına' an Metni'l-İknâ', I-VI, Dâru'l-Fikr, Beyrut, 1402/1982

Çalış, Halit – Hacak, Hasan, “Rehin”, D.İ.A. XXXIV, İstanbul, 2007, ss. 538-542.

Derdîr, Ebu'l-Berekât Ahmed b. Muhammed el-Adevî, (1201/1786), eş-Şerhu’s-Sağîr alâ Akrabi’l-Mesâlik ilâ Mezhebi’l-İmâm Mâlik, I- IV, thk. M. K. Vasfi, Dâru’l- Maârif, Kâhire, ty

ed-Desûkî, Ebû Abdullah Şemsüddîn Muhammed b. Ahmed (1230/1815), Hâşiyetü'd-Desûkî alâ Şerhi'l-Kebîr, I-V, Dâru'l-Fikr, Beyrut, ty

Döndüren, Hamdi, Delilleriyle Ticaret ve İktisat İlmihali, Erkam Yayınları, İstanbul, 1993, ss. 638

Gazzâlî, el-Vasît fi'l-Mezheb,

Gedikli, Fethi, Osmanlı Şirket Kültürü, XVI.-XVII. Yüzyıllarda Mudarebe Uygulaması, İz Yayıncılık, İstanbul, 1998. ss. 296.

İbn Âbidîn Muhammed Emîn, Raddü’l Muhtâr alâ Dürri’l-muhtâr, I-VIII, Kahraman Yayınları, İstanbul, 1984

İbn Hazm, Ebû Muhammed b. Ali ez-Zâhîrî (456/1064), el-Muhallâ, I-XI, İdaretü’t-Tıbâati’l- Münîriyye, Kâhire, 1302/1884

İbnu’l-Hümâm Kemâlüddîn Muhammed b. Abdülvâhid (861/1457), Fethu'l-Kadîr, I-X, Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut 2003, Fethu’l Kadîr, VI, 274.

İbn Kudâme Abdullah b. Ahmed, el-Muğnî, thk. A. Türki, A. el-Hulv. 3. bs., Dâru Alemi’l- Kütüb, Riyad, 1998

el-Kâfi, I-VI, thk. Abdullah b. Abdülmuhsin et-Türki, Hicr li't-Tıbaa ve'n-Neşr, Cize, 1418/1997

İbn Manzûr, Lisânü'l-Arab, I-XV, Dâr-u Sâdır, Beyrut, t.y

İbn Nüceym, Zeynüddîn Zeyn b. İbrahim b. Muhammed el-Mısrî el-Hanefî (970/1563), el- Bahru'r-Râik Şerhu Kenzi'd-Dekâik, I-VII, Dâru’l-Marife, Beyrut, ty.

__________, el-Eşbâh ve'n-Nezâir, thk. Muhammed Muti' Hafız, Dâru'l-Fikr, Dımaşk, /1983. ss. 542

İbn Rüşd, Ebu'l-Velîd Muhammed b. Ahmed el-Kurtubî (595/1198), Bidâyetü'l-Müctehid ve Nihâyetü'l-Muktesıd, I-II, Matbaatü Mustafa el-Bâbî, Mısır, 1975, 4. bs.

Kadı Abdülvehhâb b. Ali, el-Maûne, thk. M. H. eş-Şafii, Dârü’l-Kütübü’l-İlmiyye, Beyrut, 1998, I-II

Karaman, Hayrettin, Mukayeseli İslâm Hukuku (M. İ. H.), I-III, İz Yayıncılık, İstanbul, 2001

Kâsânî, Ebû Bekr Alaüddin Ebû Bekr b. Mes'ud (587/1191), Bedâiü's-Sanâi' fî Tertibi'ş- Şerâi', I-VII, Daru’l-Kitabi’l-Arabi, Beyrut, 1982

Kisbet, Mustafa, “İslâm Hukukuna Göre Satım Akdinde Malın Kabz ve Teslimi” (Yayımlanmamış Doktora Tezi), Uludağ Ü. S.B.E., Bursa, 2010

el-Kudûrî, Ebu’l-Hüseyin Ahmed b. Ebî Bekr (428/1037), Muhtasaru'l-Kudûrî fi'l-Fıkhi'l- Hanefî, thk. Kamil Muhammed Uveyda, Dâru'l-Kütübi'l-İlmiyye, Beyrut 1997, ss. 255.

Mâverdî, Ebu'l-Hasan Ali b. Muhammed (450/1058), el-Hâvi'l-Kebîr, I-VIII, thk. M. Matracî, Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut 1414/1994.

Merğînânî, Ebu'l-Hasan Burhanüddîn Ali b. Ebî Bekr (593/1197), el-Hidâye Şerhu Bidâyeti’l- Mübtedî, I-IV, Eda Neşriyat, İstanbul, ty.

Nevevî, Muhyiddin Yahya b. Şeref, Ravzatü't-Tâlibîn, thk. A..A. Abdülmevcûd – A. Muavvaz, Dârü Alemi’l-Kütüb, Beyrut, 2003

el-Mecmu, thk. M. Necib el-Mutıi, Mektebetü’l-İrşad, Cidde ty

Özsoy, İsmail, Faiz ve problemleri, Nil Yayınları, İzmir, 1993, ss. 429,

“Faiz”, D.İ.A., XII, İstanbul, 1995, ss. 110-126.

Râfiî, Ebu'l-Kâsım Abdülkerim b. Muhammed (623/1226), el-Azîz Şerhu'l-Vecîz (Şerhu’l- Kebîr), I-XIII, thk. A. M. Muavvaz ve A. A. Abdülmevcûd, Dâru’l-Kütübi’l- İlmiyye, Beyrut 1417/1997

er-Râzî, Muhtârü's-Sıhâh, thk. M. Hâtır, Müessesetü’r-Risâle, Beyrut 1988

es-Sâvî, Ahmed b. Muhammed el-Halvetî (1241/1825), Bulğatu's-Sâlik li-Akrebi'l-Mesâlik alâ Şerhi's-Sağîr, I-IV, Dâru’l-Maârif, Kâhire, ty.,

Sehnûn, Abdüsselâm b. Saîd et-Tenûhî, (240/854), el-Müdevvenetü'l-Kübrâ, I-IV, Dâru’l- Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut, 1415/1994

es-Semerkandî, Ebû Bekr Alaeddin Muhammed b. Ahmed (539/1144), Tuhfetu'l-Fukahâ, I- III, Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut, 1984.

Serahsî, Ebû Bekr Şemsü’l-Eimme Muhammed b. Ahmed, (483/1090), el-Mebsût, I-XXX, thk. H. M. Meys, Dâru’l-Fikr, Beyrut 2000.

Suyûtî, Celâlüddîn Abdurrahman b. Ebî Bekr, el-Eşbâh ve'n-Nezâir fî Kavâid ve Furuu Fıkhi'ş-Şâfiiyye, Dârü’l-Kütübü’l-İlmiyye, Beyrut, 1982, ss. 542

Şaban, Zekiyyüddîn, İslâm Hukuk İlminin Esasları: Usulu’l-Fıkh, trc. İbrahim Kâfi

Dönmez, Türkiye Diyanet Vakfı, Ankara, 1990. ss. 400.

Şirbînî, Şemseddin el-Hatîb Muğni'l-Muhtâc ilâ Ma'rifeti Meânî Elfâzi'l-Minhâc, Dâru’l-Fikr, Beyrut, 1418/1997

Yavuz, Cevdet, Türk Borçlar Hukuku Özel Hükümler, I-II, Beta Basım Yayım Dağıtım, İstanbul 1989, 2. bs

ez-Zebîdî, Tâcü’l-Arûs min Cevâhiri’l-Kâmûs, I-XL, Dâru’l-Hidâye, Kâhire, ty.

Zerkâ, el-Fıkhü'l-İslâmî fî Sevbihi'l-Cedid: el-Medhalü'l-Fıkhiyyi'l-Âm I-II, Dâru'l-Kalem, Dımaşk, 1997

Zeydan, Abdülkerim, el-Medhal li-Dirâseti'ş-Şerîati'l-İslâmiyye, Dâr-u Ömer b. el-Hatâb, İskenderiye, ty., ss. 426

Zeylâî, Cemâlüddîn Abdullah, Nasbü'r-Raye li-Ehâdîsi'l-Hidâye., I-IV, Müessesetü’r-Reyan, Beyrut, 1418/1997

Zuhaylî, Vehbe, el-Fıkhü'l-İslâmî ve Edilletuhû, I-VIII, 2. bs. Dâru'l-Fikr, Dımaşk 1985.